Οι παθήσεις του αμφιβληστροειδούς επηρεάζουν τον φωτοευαίσθητο ιστό στο πίσω μέρος του ματιού και μπορούν να βλάψουν σοβαρά την όραση.
Κυριότερες Παθήσεις
Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς Κηλίδας (ΗΕΩ): Διακρίνεται σε ξηρή και εξιδρωματική (υγρή) μορφή και προσβάλλει την κεντρική όραση.
Διαβητική Αμφιβληστροειδοπάθεια: Προκαλείται από βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς λόγω του σακχαρώδους διαβήτη.
Η ρωγμή του αμφιβληστροειδούς : είναι μια επείγουσα οφθαλμολογική κατάσταση κατά την οποία ο φωτοευαίσθητος χιτώνας στο πίσω μέρος του ματιού υφίσταται ένα μικρό σκίσιμο ή οπή χρήζει θεραπείας με εστιακό Laser φωτοπηξία.
Αποκόλληση Αμφιβληστροειδούς: Επείγουσα κατάσταση όπου ο αμφιβληστροειδής αποχωρίζεται από τα υποστρώματά του (ρηγματογενής, εξιδρωματική ή ελκτική) χρήζει άμεσα χειρουργείου οπίσθιας υαλοειδεκτομής (vitrectomy).
Οπή Ωχράς Κηλίδας: Μικρή τρύπα στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς που προκαλεί παραμόρφωση ή κενό στην όραση.
Επιαμφιβληστροειδική Μεμβράνη: Ανάπτυξη ινώδους μεμβράνης πάνω στην ωχρά κηλίδα.
Αποφράξεις Αγγείων: Απόφραξη αρτηρίας ή φλέβας του αμφιβληστροειδούς που διαταράσσει την αιμάτωση και χρήζει την ανάλογη θεραπεία.
Λοιμώδης και μη λοιμώδης ραγοειδίτιδα: Η ραγοειδίτιδα είναι φλεγμονή του ραγοειδούς χιτώνα, του ενδιάμεσου στρώματος του ματιού που περιλαμβάνει πυκνό δίκτυο αιμοφόρων αγγείων και θρέφει ζωτικά τμήματα, όπως τον αμφιβληστροειδή.
Είναι μια σοβαρή οφθαλμική πάθηση που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την όραση, ακόμη και όταν τα συμπτώματα ξεκινούν με ήπια ερυθρότητα.
Κύρια Συμπτώματα
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως ξαφνικά και απαιτούν άμεση εξέταση (εντός 24 ωρών) από οφθαλμίατρο:
• Λάμψεις / Αστραπές (Φωταψίες): Φωτεινά σημάδια ή τοξοειδείς λάμψεις, κυρίως στην περιφέρεια της όρασης, που γίνονται αντιληπτά ακόμη και με κλειστά μάτια.
• «Μυγάκια» (Μυοψίες): Ξαφνική εμφάνιση ή απότομη αύξηση σε μαύρα στίγματα, κηλίδες ή γραμμές (σαν ιστός αράχνης) που κινούνται μαζί με το βλέμμα.
• Σκιά ή «Κουρτίνα»: Μια γκρίζα ή σκοτεινή σκιά που περιορίζει μέρος του οπτικού πεδίου (αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η ρωγμή έχει ήδη αρχίσει να μετατρέπεται σε αποκόλληση).
1. Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς Κηλίδας (ΗΕΩ)
Πρόκειται για μια χρόνια, προοδευτική πάθηση που προσβάλλει άτομα συνήθως άνω των 50–60 ετών και καταστρέφει την κεντρική όραση (την ικανότητα να βλέπουμε καθαρά τις λεπτομέρειες, να διαβάζουμε ή να αναγνωρίζουμε πρόσωπα).
Διακρίνεται σε δύο μορφές:
Ξηρή μορφή (περίπου 85-90% των περιπτώσεων): Εξελίσσεται πολύ αργά. Χαρακτηρίζεται από τη συσσώρευση κιτρινωπών εναποθέσεων (drusen) κάτω από τον αμφιβληστροειδή και τη σταδιακή ατροφία των κυττάρων.
Υγρή (εξιδρωματική) μορφή: Είναι πιο επιθετική και προκαλεί απότομη μείωση της όρασης. Οφείλεται στην ανάπτυξη παθολογικών, εύθραυστων αγγείων (νεοαγγείων) που κάνουν διαρροή υγρού ή αίματος κάτω από την ωχρά κηλίδα.
2. Διαβητική Αμφιβληστροειδοπάθεια
Μια σοβαρή επιπλοκή του σακχαρώδους διαβήτη (Τύπου 1 και 2) που επηρεάζει τα μικρά αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς. Χωρίζεται κυρίως σε:
Μη παραγωγική μορφή: Τα αγγεία παρουσιάζουν μικροανευρύσματα, μικρές αιμορραγίες ή αποφράξεις. Αν το υγρό συσσωρευτεί στο κέντρο της όρασης, δημιουργείται διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας, το οποίο υποβαθμίζει την όραση.
Παραγωγική μορφή: Προχωρημένο στάδιο, όπου η κακή αιμάτωση αναγκάζει τον αμφιβληστροειδή να δημιουργήσει νέα, παθολογικά αγγεία. Αυτά μπορούν εύκολα να σπάσουν (προκαλώντας αιμορραγία στο εσωτερικό του ματιού/υαλοειδές) ή να δημιουργήσουν ινώδη ιστό που τραβάει τον αμφιβληστροειδή.
3. Ρωγμή του αμφιβληστροειδούς
Η ρωγμή του αμφιβληστροειδούς είναι ένα μικρό σχίσιμο ή τρύπα στον φωτοευαίσθητο χιτώνα που καλύπτει το εσωτερικό πίσω μέρος του ματιού. Αποτελεί μια επείγουσα οφθαλμολογική κατάσταση, καθώς αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, επιτρέπει στο ενδοφθάλμιο υγρό να περάσει κάτω από τον χιτώνα, προκαλώντας αποκόλληση αμφιβληστροειδούς με κίνδυνο σοβαρής ή μόνιμης απώλειας της όρασης.
4. Αποκόλληση Αμφιβληστροειδούς
Αποτελεί επείγον ιατρικό περιστατικό. Συμβαίνει όταν ο ευαίσθητος νευρικός χιτώνας (αμφιβληστροειδής) διαχωρίζεται και αποκολλάται από το υποκείμενο στρώμα που τον τρέφει (χοριοειδής χιτώνας).
Μορφές:
Η συχνότερη είναι η ρηγματογενής (δημιουργείται ρωγμή/τρύπα στον αμφιβληστροειδή από την οποία περνάει υγρό), ενώ υπάρχει η ελκτική (λόγω διαβήτη) και η εξιδρωματική (λόγω φλεγμονών ή όγκων).
5. Επιωχρική Μεμβράνη & Οπή Ωχράς Κηλίδας
Δύο διαφορετικές δομικές παθήσεις που αναπτύσσονται στο σημείο της διεπαφής του υαλοειδούς (το τζελ του ματιού) με την ωχρά κηλίδα:
Επιωχρική Μεμβράνη: Είναι ένα λεπτό, διαφανές στρώμα ινώδους ιστού (σαν σελοφάν) που αναπτύσσεται πάνω στην ωχρά κηλίδα. Καθώς περνάει ο καιρός, αυτή η μεμβράνη συστέλλεται, «ρυτιδώνει» την ωχρά και προκαλεί οίδημα και παραμόρφωση των ειδώλων.
Οπή Ωχράς Κηλίδας: Μια μικρή κυκλική έλλειψη/τρύπα ακριβώς στο κέντρο της ωχράς κηλίδας, που συνήθως προκαλείται από παθολογικές έλξεις που ασκεί το υαλοειδές σώμα καθώς γερνάει.
6. Αγγειακή απόφραξη του αμφιβληστροειδούς
Η αγγειακή απόφραξη του αμφιβληστροειδούς συμβαίνει όταν διακόπτεται η ροή του αίματος στις αρτηρίες ή στις φλέβες που τροφοδοτούν τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού, προκαλώντας βλάβη στην όραση.
Χωρίζεται κυρίως σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις αποφράξεις αρτηριών και τις αποφράξεις φλεβών.
1. Απόφραξη Αρτηρίας Αμφιβληστροειδούς (Κεντρικής ή Κλάδου)
Τι είναι: Συμβαίνει όταν ένας θρόμβος ή έμβολο φράζει μια αρτηρία, διακόπτοντας το οξυγόνο στον αμφιβληστροειδή (συχνά σε άτομα άνω των 50–60 ετών).
Συμπτώματα: Αιφνίδια, εντελώς ανώδυνη απώλεια της όρασης στο ένα μάτι (ή απώλεια οπτικού πεδίου αν πρόκειται για απόφραξη κλάδου).
2. Απόφραξη Φλέβας Αμφιβληστροειδούς (Κεντρικής ή Κλάδου)
Τι είναι: Προκαλείται από φράξιμο στη φλέβα που απομακρύνει το αίμα από τον αμφιβληστροειδή, οδηγώντας σε συσσώρευση αίματος και υγρών.
Συμπτώματα: Ξαφνική, ανώδυνη θόλωση ή μείωση της όρασης.
Laser Αμφιβληστροειδούς (Περιχαράκωση)
Η τεχνική αυτή (φωτοπηξία με laser) χρησιμοποιεί ειδική κατηγορία ακτίνων laser προκειμένου να δημιουργήσει μικρού μεγέθους ουλές στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του οφθαλμού. Bρίσκει εφαρμογή στην αντιμετώπιση της διαρροής των αμφιβληστροειδικών αγγείων καθώς και στην υποχώρηση των παθολογικών αγγείων (νεοαγγείων) στις περιπτώσεις παθήσεων όπως η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και η απόφραξη φλέβας του αμφιβληστροειδούς.
Επιπρόσθετα, με την τεχνική αυτή, μπορεί να περιχαρακωθεί μία ρωγμή αμφιβληστροειδούς και συνακόλουθα να αποφευχθεί η δημιουργία της αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς η οποία μπορεί να απειλήσει την όραση του οφθαλμού.
Διαβητικό οίδημα ωχράς κηλίδας
Το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας (ΔΟΩ) είναι η συσσώρευση υγρού στην ωχρά κηλίδα —το κAντρικό σημείο του αμφιβληστροειδούς χιτώνα που είναι υπεύθυνο για την ευκρινή και λεπτομερή όραση— εξαιτίας βλάβης στα αιμοφόρα αγγεία από τον διαβήτη.
Συμπτώματα
• Θολή ή παραμορφωμένη κεντρική όραση (π.χ. οι ευθείες γραμμές φαίνονται κυματοειδείς)
• Δυσκολία στο διάβασμα ή σε κοντινές εργασίες
• Ξεθώριασμα ή αλλοίωση στην αντίληψη των χρωμάτων
• Σκοτεινά ή κενά σημεία στο κέντρο του οπτικού πεδίου.
Βασικά Αίτια & Παράγοντες Κινδύνου
• Υψηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα (κακή ρύθμιση HbA1c).
• Μεγάλη διάρκεια παραμονής του διαβήτη.
• Αυξημένη αρτηριακή πίεση (υπέρταση) και χοληστερόλη.
• Κάπνισμα και παχυσαρκίδα.